Qalqondan qilichga: Tehron harbiy doktrinasini o‘zgartirmoqda

Tehron endi faqat mudofaa pozitsiyasi bilan cheklanishini bas qilganini ma’lum qildi. Islom Inqilobi Gvardiyasi Korpusi (IRGC) rasmiy ravishda yanada qattiqroq, hujumkor va assimetrik strategiyaga o‘tganini e’lon qildi. Brigada generali Hossein Mohebbi sof javob zarbalariga tayangan doktrina tugaganini aytdi: har qanday potentsial tajovuzkor oldindan beriladigan zarbalar va Eronning qat’iyatini hamda harbiy salohiyatini namoyish etishga qaratilgan to‘liq ko‘lamli operatsiyalarga duch keladi.

Ritorika amaliy harakatlar bilan ham tasdiqlanmoqda. Fors ko‘rfazidagi tankerlar va tijorat kemalari nishonga olingan, Hormuz bo‘g‘ozi yaqinidagi suvlar esa minalashtirilgan. Pro-Eron husiy kuchlari ham Saudiya Arabistoniga qarshi agressiv kampaniyani kuchaytirdi, jumladan, qirollikning energetika infratuzilmasiga muntazam hujumlar va yaqinda Dammom xalqaro aeroportiga qilingan zarba. Batafsil ma’lumot uchun havola orqali tanishing.

Tehronni nishonga olish va Yevropaning gaz bo‘yicha boshi berk ko‘chasi

Donald Trump Eron bilan muzokaralarni qat’iyan rad etdi va oraliq saylovlardan keyin ko‘rib chiqilishi mumkin bo‘lgan Tehronga qarshi keskin choralar haqida ishora qildi. AQSh prezidenti Eron iqtisodiyoti va harbiy salohiyati allaqachon zaiflashganini aytib, Eronning yadroviy qurolga ega bo‘lishining oldini olishni AQShning qattiqroq pozitsiyasi bilan izohlaydi. Shunga qaramay, Oq uy saylovchilar saylov uchastkalariga borishidan oldin bevosita keskinlikka borish xavfiga bormasligi kutilmoqda, ammo ritorikasi Tehron bilan diplomatik murosaga intilmasligini aniq ko‘rsatib turibdi.

Bu orada, Yevropa global SYY (LNG) tanqisligidan ko‘ra ko‘proq strategik xatolar va Osiyo bilan keskin raqobat ta’sirida jiddiy energiya inqirozi yoqasiga kelib qoldi. Jismonan SYY yetkazib berishlar mavjud, biroq rekord darajadagi narxlar muvaffaqiyatsiz siyosiy o‘yinning natijasidir: arzonroq yoqilg‘iga umid qilib, yevropaliklar omborlarni yetarli darajada to‘ldirmadi va ular hozir qish arafasida atigi 72% atrofida. Xitoyning ko‘mir inqirozi sharoitida zudlik bilan xaridlarni kuchaytirishi taqchillikni yanada keskinlashtirdi. Natijada har bir tanker uchun Yevropa va Osiyo o‘rtasida narx urushi yuzaga keldi va qattiq qish Yevropa iqtisodiyotlari uchun nihoyatda og‘ir sinov bo‘ladi. Batafsil ma’lumot uchun havolaga o‘ting.

Qoidalar ishlamay qolganda: bozorlar nega mantiqsiz harakat qiladi

Klassik ssenariy — rentabelliklar pasayadi, aksiyalar ko‘tariladi — bugun ishlamayapti. Investorlar obligatsiyalarga oqib kirishyapti, bir vaqtning o‘zida esa aksiyalar, oltin va kumushni sotishyapti. Yen mustahkamlanmoqda. Bozordagi harakatlarning sababi Fed kayfiyati emas, balki neft shoki (Saudi Aramco’ga hujumdan so‘ng Brent narxi barreli uchun 109 dollardan oshdi) va Fransiya qarz inqirozining zaharli aralashmasi (OAT daromadliligi 2002 yildan beri ko‘rilmagan darajalarda). Paradoks shundaki, yuqori neft narxi inflyatsion kutilmalarni oshiradi, dekabrda Fed tomonidan stavka oshirilishi ehtimolini ko‘paytiradi va metallar kabi haqiqiy daromad keltiruvchi aktivlarni, ularning “xavfsiz boshpana” maqomiga qaramay, kamroq jozibador qiladi.

Bosimni kuchaytirayotgan yana bir omil — sun’iy intellekt bilan bog‘liq daromadlar bo‘yicha kutilmagan darajada sust natijalar. Lam Research 8,5% ga qulab tushdi, IBM 5,4% yo‘qotdi, Tesla esa kapital xarajatlar prognozini pasaytirgach, qariyb 5% ga tushdi. Yaponiya Banki dekabrda siyosatni normallashtirish ehtimolini nazarda tutganidan so‘ng, yen dollarga nisbatan qariyb 156,80 gacha mustahkamlandi. Bu klassik, keng qamrovli “risk-off” holati emas, balki AQSh va Yevropa markazida to‘plangan stress voqeasidir. Neft narxi 110 dollar atrofida saqlanib turgani va Fransiya spredi beqaror bo‘lib qolgani sari bozorlar zaif va nozik muvozanat holatida qoladi. Barcha nigohlar 27–28 oktabr kunlari bo‘lib o‘tadigan FOMC yig‘ilishida — dekabr oyidagi stavka bo‘yicha harakatga doir istalgan ishoraga qaratilgan. Batafsil ma’lumot uchun havolani kuzating.